
RODZINA ROŚLIN COFFEA
Gatunek Coffea należy do roślin Rubiazeen, do której według
systematyki botanicznej zalicza się ok. 500 gatunków i ponad 6000
rodzajów. Nie wszystkie z nich zawierają kofeinę w swoich nasionach.
Znaczenie gospodarcze mają tylko dwa gatunki. Na pierwszym miejscu
należy wymienić Coffea arabica (ponad 70% światowej produkcji kawy).
Coffea canephore (robusta) zajmuje miejsce drugie (30% światowej
produkcji). Należy również wymienić Coffea liberica oraz Coffea
excelsa – oba gatunki mają jednak małe znaczenie. Coffea arabica
rośnie do wysokości 4 metrów, jednak na plantacjach (w wyniku
ciągłego podcinania) utrzymywana jest w formie krzewu. Na długich
gałęziach znajdują się wiecznie zielone podłużno – owalne liście. W
dotyku przypominają skórę. Mają one kolor ciemnozielony na górnej
powierzchni i jaśniejszy na dolnej.
KWIAT
Pięcioczłonowe kwiaty są białe i przypominają jaśmin pod
względem zapachu i trochę kształtu. Skupione w osiach liści
zakwitają w stosunkowo krótkim czasie i tylko przez kilka godzin są
zdolne do zapylenia. Po 3 – 4 tygodniach kwiaty opadają. Kwiaty
zakwitają po okresie suszy bezpośrednio po pierwszych opadach
deszczu. Na jednym drzewie może być od 30000 do 40000 kwiatów.
Obserwując zarówno kwiaty jak i owoce można dokonać pierwszych
szacunków dotyczących przyszłych zbiorów kawy. OWOC
Kwiaty kawy
skazane są na obce zapylenie, tzn. potrzebują one wiatru i/lub
owadów. Po zapyleniu w ciągu 7 – 9 miesięcy rozwijają się owoce
drzewa kawowego podobne do wiśni, mające eliptyczny kształt i
zawierające dwa jądra nasion. Dojrzały owoc ma czerwoną lub żółtą
skórkę i miękki biało – żółty miąższ, zawierający cukier. W jednym
owocu są z reguły dwa nasiona, które zwykle określamy jako ziarna
kawy.
POCHODZENIE
Wszystkie gatunki Coffea pochodzą z Afryki.
Najdłużej znanym gatunkiem dziko rosnącym jest kawa arabica. Jej
naturalny obszar rozprzestrzeniania się znajduje się w południowo –
zachodnim górzystym rejonie Etiopii, a także w graniczącym z nim
Boma Palteau w Sudanie. Natomiast w 1889 r. odkryto kawę robusta w
Kongo. Odmiana ta występuje także w kilku innych regionach Afryki
Zachodniej w pobliżu równika.
KAWA JAKO ROŚLINA UPRAWOWA
Jako
roślina uprawowa kawa jest stosunkowo młoda i tylko o kilka
generacji oddalona od swoich dziko rosnących przodków. Obecnie kawa
uprawiana jest w całej strefie subtropikalnej, a także w
tropikalnych górach.
ARABICA
Pierwsze systematyczne uprawy Coffea
arabica rozpoczęto w XV wieku w ogrodach tarasowych w Jemenie
Południowym. Od połowy XVIII wieku monopolistyczna pozycja Arabów w
uprawie kawy została przełamana i kawa arabica rozprzestrzeniła się
poprzez Cejlon, Jawę i Amerykę Południową na cały świat. Obecnie
uprawia się odmiany kawy arabica prawie wszędzie między 23 stopniem
szerokości geograficznej na północ od równika i 25 stopniem
szerokości geograficznej na południe od równika w Ameryce, Afryce,
Azji i Oceanii. Znaczącymi producentami kawy są: Brazylia, Kolumbia,
Meksyk i państwa Ameryki Środkowej.
ROBUSTA
Ponieważ robusta jest
bardziej wrażliwa na zimno niż arabica, jej uprawa ogranicza się do
10 stopni szerokości geograficznej na północ i południe od równika.
Często plantacje znajdują się na równinach. Pierwsze plantacje kawy
robusta miały miejsce w 1900 r. na Jawie (obecnie należącej do
Indonezji). Obecnie robusta uprawiana jest przede wszystkim w takich
krajach, jak: Indonezja, Brazylia, Wybrzeże Kości Słoniowej i
Uganda.
REJONY UPRAWY KAWY
Kawę uprawia się na powierzchni ponad 10
milionów hektarów, na której znajduje się około 15 miliardów drzew
kawowych. Uprawia ją 70 do 80 krajów. Jednakże tylko 50 krajów
produkuje ją w gospodarczo znaczących ilościach. Największe
plantacje znajdują się w Ameryce Południowej (4,8 mln hektarów). W
Afryce kawę uprawia się na powierzchni 3,8 mln hektarów, w Ameryce
Północnej i Środkowej na powierzchni 1,5 mln hektarów i w Azji na
1,2 mln hektarów. Światowa produkcja kawy wynosi od 85 do 100
milionów worków (jeden worek waży 60 kg). Udział kawy robusta w
ogólnej produkcji wynosi 30%Gatunki liberica i excelso występują
tylko w niektórych krajach Afryki, takich jak: Liberia, Sierra
Leone, Republika Afryki Środkowej i Benin, a także w Azji (Filipiny,
Indonezja, Wietnam). Produkowane ilości tych gatunków są jednak
niewielkie. |