RODZINA ROŚLIN COFFEA
Gatunek Coffea
należy do roślin Rubiazeen, do której według systematyki
botanicznej zalicza się ok. 500 gatunków i ponad 6000
rodzajów. Nie wszystkie z nich zawierają kofeinę w swoich
nasionach. Znaczenie gospodarcze mają tylko dwa gatunki. Na pierwszym
miejscu należy wymienić Coffea arabica (ponad 70% światowej produkcji
kawy). Coffea canephore (robusta) zajmuje miejsce drugie (30% światowej
produkcji). Należy również wymienić Coffea liberica oraz
Coffea excelsa – oba gatunki mają jednak małe znaczenie.
Coffea arabica rośnie do wysokości 4 metrów, jednak na
plantacjach (w wyniku ciągłego podcinania) utrzymywana jest w formie
krzewu. Na długich gałęziach znajdują się wiecznie zielone podłużno
– owalne liście. W dotyku przypominają skórę. Mają
one kolor ciemnozielony na górnej powierzchni i jaśniejszy
na dolnej.
KWIAT
Pięcioczłonowe
kwiaty są białe i przypominają jaśmin pod względem zapachu i trochę
kształtu. Skupione w osiach liści zakwitają w stosunkowo
krótkim czasie i tylko przez kilka godzin są zdolne do
zapylenia. Po 3 – 4 tygodniach kwiaty opadają. Kwiaty
zakwitają po okresie suszy bezpośrednio po pierwszych opadach deszczu.
Na jednym drzewie może być od 30000 do 40000 kwiatów.
Obserwując zarówno kwiaty jak i owoce można dokonać
pierwszych szacunków dotyczących przyszłych
zbiorów kawy.
OWOC
Kwiaty kawy
skazane są na obce zapylenie, tzn. potrzebują one wiatru i/lub
owadów. Po zapyleniu w ciągu 7 – 9 miesięcy
rozwijają się owoce drzewa kawowego podobne do wiśni, mające eliptyczny
kształt i zawierające dwa jądra nasion. Dojrzały owoc ma czerwoną lub
żółtą skórkę i miękki biało –
żółty miąższ, zawierający cukier. W jednym owocu są z reguły
dwa nasiona, które zwykle określamy jako ziarna kawy.
POCHODZENIE
Wszystkie
gatunki Coffea pochodzą z Afryki. Najdłużej znanym gatunkiem dziko
rosnącym jest kawa arabica. Jej naturalny obszar rozprzestrzeniania się
znajduje się w południowo – zachodnim górzystym
rejonie Etiopii, a także w graniczącym z nim Boma Palteau w Sudanie.
Natomiast w 1889 r. odkryto kawę robusta w Kongo. Odmiana ta występuje
także w kilku innych regionach Afryki Zachodniej w pobliżu
równika.
KAWA JAKO ROŚLINA UPRAWOWA
Jako roślina
uprawowa kawa jest stosunkowo młoda i tylko o kilka generacji oddalona
od swoich dziko rosnących przodków. Obecnie kawa uprawiana
jest w całej strefie subtropikalnej, a także w tropikalnych
górach.
ARABICA
Pierwsze
systematyczne uprawy Coffea arabica rozpoczęto w XV wieku w ogrodach
tarasowych w Jemenie Południowym. Od połowy XVIII wieku monopolistyczna
pozycja Arabów w uprawie kawy została przełamana i kawa
arabica rozprzestrzeniła się poprzez Cejlon, Jawę i Amerykę Południową
na cały świat. Obecnie uprawia się odmiany kawy arabica prawie wszędzie
między 23 stopniem szerokości geograficznej na północ od
równika i 25 stopniem szerokości geograficznej na południe
od równika w Ameryce, Afryce, Azji i Oceanii. Znaczącymi
producentami kawy są: Brazylia, Kolumbia, Meksyk i państwa Ameryki
Środkowej.
ROBUSTA
Ponieważ
robusta jest bardziej wrażliwa na zimno niż arabica, jej uprawa
ogranicza się do 10 stopni szerokości geograficznej na
północ i południe od równika. Często plantacje
znajdują się na równinach. Pierwsze plantacje kawy robusta
miały miejsce w 1900 r. na Jawie (obecnie należącej do Indonezji).
Obecnie robusta uprawiana jest przede wszystkim w takich krajach, jak:
Indonezja, Brazylia, Wybrzeże Kości Słoniowej i Uganda.
REJONY UPRAWY KAWY
Kawę uprawia
się na powierzchni ponad 10 milionów hektarów, na
której znajduje się około 15 miliardów drzew
kawowych. Uprawia ją 70 do 80 krajów. Jednakże tylko 50
krajów produkuje ją w gospodarczo znaczących ilościach.
Największe plantacje znajdują się w Ameryce Południowej (4,8 mln
hektarów). W Afryce kawę uprawia się na powierzchni 3,8 mln
hektarów, w Ameryce Północnej i Środkowej na
powierzchni 1,5 mln hektarów i w Azji na 1,2 mln
hektarów. Światowa produkcja kawy wynosi od 85 do 100
milionów worków (jeden worek waży 60 kg). Udział
kawy robusta w ogólnej produkcji wynosi 30%Gatunki liberica
i excelso występują tylko w niektórych krajach Afryki,
takich jak: Liberia, Sierra Leone, Republika Afryki Środkowej i Benin,
a także w Azji (Filipiny, Indonezja, Wietnam). Produkowane ilości tych
gatunków są jednak niewielkie.
|